Wasserijen

 

In de loop van de twintigste eeuw vond er een technologische revolutie plaats in het huishouden. De aansluiting op water-, gas- en elektriciteitsnetwerken zorgde voor een stroom van nieuwe huishoudelijke apparaten. Stofzuigers, koelkasten, elektrische strijkijzers en …wasmachines vonden hun plaats in onze woning.

De eerste elektrische wasmachines waren niet goedkoop en werden weinig verkocht. De vrouwen uit de lagere middenklasse en arbeidersklasse deden de was niet in de nieuwe elektrische wasmachine maar in een eenvoudige en goedkopere houten kuipwasmachine. De gegoede vrouw besteedde de was uit bij wasserijen. Pas in de vijftiger jaren keerde het tij voor de elektrische wasmachine en deed zij op grote schaal haar intrede in het Nederlandse huishouden. Het duurde echter tot de jaren zeventig voordat vrijwel elk Nederlands gezin een elektrische wasmachine bezat.

Er was één industrie die de komst van de elektrische wasmachine met lede ogen aanzag: de wasindustrie. Zij zag haar bron van inkomsten nagenoeg verdwijnen. De wasserijsector had betere tijden gekend. De bloeiperiode van de wasserijbranche in Nederland lag tussen 1900 en 1930. Nederland telde in 1930 ongeveer 2.300 wasserij- en strijkinrichtingen waarin zo’n 19.500 medewerkers werkzaam waren. Twee dorpen waar van oudsher de wasindustrie voor economische bloei zorgde waren ’s-Graveland en Nederhorst den Berg. De aanwezigheid van het zachte en schone Vechtwater en de goede bereikbaarheid over waterwegen van en naar Amsterdam zorgden ervoor dat zich in ’s-Graveland al vóór 1700 en in Nederhorst vanaf 1850 menig klerenblekerij/wasserij vestigde. Maar ook Kortenhoef telde rond 1900 enkele was- en strijkinrichtingen zoals de wasserij aan de Emmaweg 320, die geëxploiteerd werd door ‘Het American Hotel’ te Amsterdam.

Een goed voorbeeld van deze ontwikkeling is de Stoomwasserij en strijkinrichting ‘Nieuweroord’ van Jacobus Slokker in Nederhorst den Berg. Aan de hand van de Hinderwetvergunningen van de gemeente Nederhorst den Berg is duidelijk hoe zijn bedrijf tussen 1894 en 1935 groeide.

wasserijen afbeelding 1

Plattegrondtekening van de Stoomblekerij van Jacobus Slokker, behorende bij hinderwetvergunning van 9 mei 1894.

(Streekarchief Gooi en Vechtstreek, archief gemeentebestuur Nederhorst den Berg 1946-1989, inventarisnummer 2755, toezicht op hinderlijke inrichtingen)

Op 4 november 1886 vestigde Jacobus Slokker, afkomstig uit Weesperkarspel, van beroep klerenbleker, zich samen met zijn vrouw Grietje Plas en hun drie kinderen Neeltje, Jan en Grietje in Nederhorst den Berg. In 1894 plaatste Jacobus in zijn klerenblekerij aan de weg naar de Hinderdam een stoommachine. Daarna kwam er in hetzelfde jaar een stoomblekerij aan de zuidzijde van de bestaande klerenblekerij.  De daarop volgende 6 jaren vonden er weinig veranderingen plaats binnen het familiebedrijf van Jacobus Slokker. Zijn zoon Jan werkte inmiddels ook in de blekerij en trouwde in 1897 met Anna Kersbergen uit Mijdrecht. In 1901 nam Jan de leiding van zijn vader Jacobus over, deze verhuisde met zijn vrouw op 62-jarige leeftijd naar Nieuwer Amstel.

Ondanks de moeilijke oorlogsjaren met zeep- en kolenschaarste waardoor vele wasserijen moesten sluiten liet Jan Slokker in 1914 en 1915 de stoomwasserij en strijkinrichting uitbreiden en werd er een stoomketel in de nieuwe aanbouw geplaatst.

Vanaf 1922 tot en met 1935 zien we hoe de mechanisatie in Jan Slokker zijn bedrijf in een stroomversnelling belandde. Hij breidde zijn bedrijf uit met een strijkerij, kantoor en schaftlokaal. Het daarbij behorende machinepark bestond uit: een wasmachine, een stoommangel en stoommachine, drie electromotoren voor de aandrijving van een boordenglansmachine, twee strijkmachines, een dubbele stoommuldemangel, een verticale stoommachine en een zesrollenmuldemachine, een waterontharder, een centrifuge met elektromotor, evenals een ondergrondse benzinetank met aftappomp.

In de jaren dertig speelde Slokker in op de nieuwe ontwikkelingen in de wasserijsector en liet een chemische reinigingsinstallatie plaatsen. Na 1935 lijken de ontwikkelingen binnen de wasserij tot een stilstand te komen en begin jaren vijftig sloot de Stoomwasserij en strijkinrichting ‘Nieuweroord’ voorgoed zijn deuren.

wasserijen afbeelding 2

Plattegrondtekening van de Stoomwasserij en Strijkinrichting 'Nieuweroord' van Jacobus Slokker, behorende bij de hinderwetvergunning van 20 juni 1935.

(Streekarchief Gooi en Vechtstreek, archief gemeentebestuur Nederhorst den Berg 1946-1989, inventarisnummer 2742, toezicht op hinderlijke inrichtingen.)

Bronnen

  • Streekarchief Gooi en Vechtstreek, bevolkingsregister Nederhorst den Berg (1830) 1850-1939.

  • C. van Dorst. Tobben met de was: een techniekgeschiedenis van het wassen in Nederland 1890-1968. Eindhoven, 2007.

  • E.J. Pelgrim. Duizend jaar het Gooi, de Gooiers en hun nijverheid en industrie in: Ach Lieve Tijd, dl. 13. Zwolle, 1993.

  • J. Krol. De geschiedenis van Nederhorst den Berg. Alphen aan den Rijn, 1949.

  • J.A. Hendriks, Bleek bleker bleekst : 's-Graveland en zijn blekerijen. ’s-Graveland,  [s.a.]

  • Streekarchief Gooi en Vechtstreek, archief gemeentebestuur Nederhorst den Berg 1946-1989, toezicht op hinderlijke inrichtingen.

terug naar boven

Laatst gewijzigd: 07/03/11