Stuk voor stuk (8)

Aflevering 8 (december 2015)

Tafels leren

Een van de moeilijkst toegankelijke delen van het Stads- en Streekarchief vormt het kadastrale archief. Een typisch product van de Franse tijd: een ingenieus bedenksel, secuur, minutieus, precies. Maar om in Frans hier aan toe te voegen: geen sinecure!

Dit administratieve systeem werd bedacht om belasting op het bezit van grond te kunnen heffen. Het heeft tot ver na de Franse Tijd geduurd voordat Nederland tot op de laatste centiare was opgemeten en Het Kadaster officieel werd ingevoerd (in 1832). Een onvoorstelbare exercitie. Echt weer zo’n negentiende-eeuwse inspanning waarin met een ijzeren discipline een enorm werk tot stand komt.

De grote boekwerken waarin de kadastrale gegevens werden genoteerd zijn op het eerste gezicht onoverzienbaar en verwarrend. Het heel eigen jargon waarin woorden niet-zelf-te-bedenken betekenissen hebben (artikel, tafel, minuutplan, redres, consort) vergroten de bevreemdende werking. Daarenboven is een omgangstaal onder kadaster-gebruikers ontstaan die voor “nieuwkomers” als potjeslatijn klinkt. Termen als “OAT” of “Artikel 71” zijn gangbaar in die taal.

Het is zoals het bos dat door de bomen niet meer zichtbaar lijkt te zijn. Rustig blijven, systematisch werken, teruggaan tot het punt waarin je het nog overzag, veel aantekenen, veel vragen. Op die manier ontsluit zich onder die toplaag van cijfers en woorden een laag vol ongelooflijk boeiende informatie. Een gemeente (vanaf 1 januari 2016 in Gooise Meren “een woonkern”) komt uit die getallen tevoorschijn als een levend organisme dat groeit, krimpt, zich opsplitst, zich verenigt, bebouwd wordt, nog eens bebouwd wordt. Rijkdom en armoede. Welvaart en crisis.

Het doel van de kadastrale administratie is uiteraard niet materiaalverzameling voor historisch onderzoek maar de ambtelijke vastlegging van het grondeigendom en het grondgebruik. Voor dat doel waren die “leggers” meer dan anderhalve eeuw perfect. Met de digitalisering is dat middel verder geperfectioneerd en zijn de boeken gesloten (zie www.kadaster.nl ). Voor de historisch ge├»nteresseerden blijven die boeken beschikbaar. Een aanrader!

Hans Jonker

 

Tafel der grondeigenaren De Spiegel
 

Illustratie: Tabel der grondeigenaren in De Spiegel

 

 

Laatst gewijzigd: 02/12/15