Stuk voor stuk (3)

Aflevering 3 (juli 2015)

Drie werelden

De geschreven geschiedenis is vooral een geschiedenis van belangrijke gebeurtenissen en van kopstukken. In historische publicaties komen dezelfde feiten en dezelfde personen telkens weer terug. Bij de voorbereiding van zulke boeken en artikelen wordt dus ook selectief in de archieven gezocht, naar nieuw materiaal over oude onderwerpen.

Maar tussen de “succesrijke” archiefstukken schuilt een wereld van onbekende feiten en mensen die nooit in de schijnwerpers hebben gestaan. Een tussenlaag van onbetekenende burgers en weinig aansprekende levenslopen. En onder deze laag schuilt dan weer een laag: de onderlaag van helemaal vergeten levens. Van ontelbare mannen en vrouwen die geen sporen op papier hebben achtergelaten. Stamboomonderzoekers stuiten vaak op dit duistere verleden als ze niet meer verder komen. Er is geen spoor meer van deze voorouders te vinden.

Minstens zo interessant als de goed gearchiveerde “wereldgeschiedenis” op lokaal en regionaal niveau zijn de bewaard gebleven papieren uit het leven van die tussenlaag van de gewone man. Vaak gaat het om voorgeschreven of noodgedwongen contacten met de overheid. Inschrijving in het bevolkingsregister, belastingen, arrestaties. Ook boeiend is het zichtbare effect in de archieven van de invoering van de leerplicht (in 1901), waardoor op den duur het kruisje als handtekening en de aan anderen gedicteerde brieven verdwijnen.

In het Stads- en Streekarchief in Naarden zijn ontroerende brieven te vinden van straatarme Bussummers die ten einde raad zijn en de sprong over enorme kloof naar het raadhuis wagen. Bij het bijgaande voorbeeld hoort een antwoordbrief aan de analfabete meneer Niehues van burgemeester jonkheer Reinier van Suchtelen van de Haare. Twee Bussummers in een wereld van verschil.

Het is het waard om eens in de archieven te kijken naar deze sporen van honger en armoede in het Gooi. Gelukkig voorbij, maar dank zij de archivarissen van toen gelukkig niet helemaal vergeten.

Hans Jonker  

Armoede
 

Afbeelding: Brief namens J.Niehues d.d. 17 september 1907

Voor wie het origineel zien wil:

Archiefdienst: Stads en Streekarchief Naarden

Rubriek SSAN 017 (Archief gemeente Bussum 1817-1918)

Itemnummer X76 (ingekomen en minuten van uitgegane stukken 1907)

Laatst gewijzigd: 01/07/15