Stuk voor stuk (2)

Aflevering 2 (juni 2015)

Doorvlooien

Wie zonder een vooraf gesteld doel een gemeentelijk archief gaat bekijken, krijgt onvermoede inzichten en doet verrassende ontdekkingen. Alleen al de vorm van de archiefstukken intrigeert. Kijk bijvoorbeeld eens naar de ontwikkeling van het schrift. Je ziet heel ouderwetse hanenpoten, en vroege voorbeelden van het nu nog steeds onderwezen schoolschrift, maar ook de eerste stukken met de “schrijfmachine”. Tot vrij recentelijk duiken exemplaren op van onbeholpen epistels van nauwelijks geletterde afzenders, en brieven die met hulp van een schrijver zijn geschreven.

Een voorbeeld van een verrassende ontdekking is de verspreide verzameling van brieven van de geletterde Bussummer bij uitstek: de arts/literator/kolonist Frederik van Eeden. Sinds zijn verhuizing naar het Gooi, in 1886, correspondeert de veelschrijver geregeld met de gemeente Bussum. Waar in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag en de Amsterdamse Universiteitsbibliotheek strenge voorwaarden worden gesteld aan het in handen krijgen van de originelen uit de Van Eeden-verzamelingen, is het in Naarden mogelijk de brieven van deze beroemde dorpeling eigenhandig op te zoeken.

Nadat hij in 1898 op het landgoed Cruysbergen de kolonie Walden sticht, heeft Van Eeden reden genoeg om naar het raadhuis te schrijven. De toestand van de wegen naar deze uithoek van de gemeente is een terugkerend thema. Ook de aansluiting op het gas- en elektriciteitsnet houdt de ‘terug naar de natuur’-idealist bezig. Later verandert de relatie tussen Van Eeden en het gemeentebestuur. Hij treedt toe tot de kring van dorpsnotabelen en laat zich de aandacht van de bestuurders welgevallen. Als bejaarde geniet de verarmde schrijver zelfs een gemeentelijke toelage. Dit én meer is allemaal terug te vinden in het Stads- en Streekarchief in Naarden.

Zo onthult het archief het nog niet bekende feit dat Frederik van Eeden een jaar na zijn verhuizing naar Spiegel-villa Beukenoord solliciteert naar de functie van gemeente-geneesheer in Bussum. Dat was in mei 1887. Van Eeden-kenners weten dat de arts dat voorjaar kennismaakt met een nieuwe psychotherapeutische behandelingsmethode (hypnose) en later dat jaar een kliniek in Amsterdam zal openen. Geen literaire gemeentedokter in Bussum dus.

Gaat het zien!

Hans Jonker

 

Van Eeden
 

Afbeelding

Brief van Frederik van Eeden d.d. 17 mei 1887

Voor wie het origineel zien wil:

Archiefdienst: Stads en Streekarchief Naarden

Rubriek SSAN 017 (Archief gemeente Bussum 1817-1918)

Itemnummer 1140 (ingekomen en minuten van uitgegane stukken 1887)

Laatst gewijzigd: 02/06/15