Stuk voor stuk (14)

Aflevering 14 (maart 2017)

Het mag geen naam hebben (deel 3)


Lang is gedacht dat vroeger iedereen in Nederland een geloof had. Je was katholiek of protestant. Enkelen waren joods. Daarbij werd het argument gebruikt dat het eenvoudig niet mogelijk was om buiten de netwerken van de kerkelijke gemeenschappen te functioneren. Kraamzorg, ziekenzorg, armenzorg, begrafeniszorg. Ze waren allemaal in kerkelijk verband georganiseerd.

Bij een wetenschappelijk onderzoek naar “heidens Nederland” is een tiental jaren geleden het vermoeden ontstaan dat er wel degelijk families zijn geweest die niet “gekerstend” zijn. Die buiten de kerken gebleven zijn. Dit inzicht kwam door het uitpluizen van de eerste bevolkingsregisters en vervolgens de doop- trouw- en begrafenisregisters. Bij de wettelijk verplichte registratie in de Franse Tijd lieten sommige gezinshoofden als kerkelijke gezindheid “geene” noteren. Teruggaand in de tijd hebben de onderzoekers van een deel van deze onkerkelijke families dan ook geen enkel spoor in de doop-, trouw- en begrafenisregisters gevonden. Heel intrigerend.

Een concentratie van dit heidense deel van de samenleving zou te vinden zijn op de woeste gronden in Groningen en Drenthe. Groepen buitengewoon arme gezinnen “trouwden” onderling en waren op elkaar aangewezen. Voor deze veronderstelling ontbreken (uit de aard der zaak) schriftelijke bewijzen. Gezien het vroegere leven op de Gooise zandgronden zou het wel eens zo kunnen zijn dat ook hier “Ellerts en Brammerts” hebben gewoond. Buiten het stadje en de gehuchten. Maar waar te zoeken?

Een eerste verkenning in het Gemeentearchief Gooise Meren en Huizen leverde geen enkele aanwijzing op. Wel kwam een opmerkelijk soortgelijk feit uit de archiefstukken naar voren. En wel uit de Volkstelling 1829. Naarden telde in dat jaar 1212 inwoners, waarvan 284 Roomschen, 810 Protestanten en 117 IsraĆ«liten. En de 69-jarige koperslager Willem van Herwaarden. Alleen achter zijn naam staat “tot geen der voormelde gezindheden behoorende”. Gewoon binnen de vesting wonend op Peperstraat nummer 225. Te midden van 1211 andersgezinde stadsgenoten.

Ook dit intrigeert en vraagt om verder onderzoek.

Hans Jonker

 

Van Herwaarden IVan Herwaarden II
 

 

Archief gemeente Naarden 1811-1941

Inventarisnummer 2.2.C.3.2.

Toegangsnummer 1130


 

 

Laatst gewijzigd: 05/03/17