Speeltuinen in Hilversum

In een boom klimmen, een hutje bouwen in het bos, een grasfluitje maken, vliegeren en moddertaartjes bakken. Dit zijn zomaar vijf van de vijftig dingen die je moet hebben gedaan voordat je twaalf jaar oud bent. Uit onderzoek blijkt dat computerspelletjes en (over)bezorgde ouders ervoor zorgen dat kinderen te weinig buiten komen en zich zelf niet meer leren vermaken. Ook in de Nederlandse pers werd er aandacht besteed aan de door de National Trust gepubliceerde lijst en ook in ons land blijken eveneens kinderen steeds minder hun plezier in de buitenlucht en/of de natuur te zoeken. Terug naar de oorsprong van het spelen dus, een kijkje in de geschiedenis van speeltuinen in Nederland en in Hilversum.

Klik voor vergroting
Uitstapje van kinderen van de buurtvereniging Hilversum-Zuid, 1949
 

De eerste

De allereerste speeltuinvereniging van Nederland is opgericht in Amsterdam, op 17 juni 1900. Uilke Jans Klaren (1852-1947) stond aan de basis van de Oosterspeeltuinvereniging, te Amsterdam. Hij wilde een veilige plek voor kinderen, naast school en opvoeding, waar kinderen lichamelijk en geestelijk gevormd konden worden en waar mogelijkheden waren tot ontspanning. Zeker in de arbeidersbuurten hingen de kinderen rond op straat en groeide de jeugdcriminaliteit. Bij de speeltuin was ook een clubhuis waar activiteiten zoals figuurzagen, tekenen en voorlezen werden georganiseerd. Ook waren er aparte clubs voor voetbal, gymnastiek, toneel en muziek.

Speeltuinen waren er al eerder. Rond 1880 werden die opgericht door de gegoede burgerij in arbeiderswijken in Amsterdam, Rotterdam, Groningen en Utrecht. Uilke Klaren vond dat de arbeiders zelf deze voorzieningen voor hun kinderen moesten realiseren. Naar het voorbeeld van de Oosterspeeltuinvereniging werden er in de jaren twintig en dertig in het hele land 110 speeltuinverenigingen opgericht. In 1932 kwam er een overkoepelende organisatie, de Nederlandsche Unie van Speeltuinorganisaties (NUSO), die nog steeds bestaat en tegenwoordig de belangen van 1050 speeltuinen behartigt.

Oude Haven

De oudste speeltuin in Hilversum is die in de Oude Haven uit 1909. De buurtvereniging Bloemenkwartier nam daarvoor het initiatief en bij het 50-jarig bestaan in 1959 besloot men om in de J.P. Coenstraat nog een speeltuin te openen. Na enkele fusies en naamsveranderingen leeft de vereniging nu voort als de Stichting Zeeheldenkwartier met het wijkcentrum en de speeltuin De Zoutkeet.

Voor de Tweede Wereldoorlog groeide het aantal speeltuinverenigingen in Hilversum gestaag door: de speeltuinvereniging Vriendenkring met een speeltuin aan het Slachthuisplein uit 1920, de R.K. Speeltuinvereniging St. Joseph aan de Eemnesserweg uit 1938 en de Algemene Speeltuinvereniging Kleutervreugd aan de Huygensstraat, ook uit 1938. De sympathie van de buurtbewoners voor het opzetten van speeltuinen was groot. Zo verzamelde het initiatiefcomité van de te openen speeltuin Kleutervreugd in 1938 aan de Huygensstraat  in 29 van de omliggende straten 1965 handtekeningen. Om voor het speeltuinwerk in Hilversum een bredere basis te krijgen, werd in 1938 de Centrale van Speeltuinverenigingen Hilversum en in 1945 het Hilversums Speeltuinverbond opgezet. Het Hilversums Speeltuinverbond verzorgde jarenlang de intocht van Sint Nicolaas in de Nieuwe Haven waar de Sint werd ontvangen op het balkon van het Havenkantoor.

Klik voor vergroting Klik voor vergroting
Op de glijbaan bij de heropening van de speeltuin bij de Oude Haven, 1946 Een kleine bewoonster van de Laanstraat zamelt handtekeningen in voor een speeltuin, 1952
   

Geestelijk en lichamelijk

Na de bevrijding in 1945 moest menig speeltuin weer vanaf de grond worden opgebouwd, Er kwamen ook nieuwe bij: de Speeltuinvereniging Erfgooierskwartier en de Algemene Buurt en Speeltuinstichting “Jong Leven voorheen De Eersteling”. In jaren zestig en zeventig namen ook bewoners van de nieuwbouwwijken van Hilversum het initiatief tot het oprichten van een speeltuin. Zo werd bijvoorbeeld in september 1958 in Hilversum Noord de speeltuin Pegasus geopend.

In 2012 zijn er van de vele speeltuinverenigingen die Hilversum kende nog drie over: De Speeltuinvereniging Erfgooierskwartier, de Stichting Wijkcentrum De Zoutkeet en de Algemene Buurt- en Speeltuin Stichting ‘Jong Leven’, waar kinderen, dankzij de inzet van vele vrijwilligers, ook nog aan veel andere activiteiten kunnen deelnemen. Zodat ze geestelijk en lichamelijk gevormd kunnen worden.

Dit artikel werd geschreven door de afdeling Communicatie en gepubliceerd op de website van de gemeente Hilversum op 7 september 2012

Terug naar boven

Laatst gewijzigd: 26/09/12