Postale perikelen in Hilversum

De kop boven dit artikel heeft op dit moment nauwelijks aan actualiteitswaarde ingeboet. Het is onrustig in het bedrijf dat de post verzorgt. Tegenwoordig heet dat TNT Post. Dat heeft het Hilversumse hoofdpostkantoor te koop gezet. Arbeidsplaatsen van postbestellers staan op de tocht. Maar hoe ging het met de post zo’n 180 jaar geleden in Hilversum?
Om die vraag te beantwoorden, hebben we het boek 'Naar een definitieve oplossing! : postale perikelen in Hilversum tot 1944' van Petersen, J.G.E.(1993) geraadpleegd. Dat boek is gebaseerd op historische bronnen in onder meer het Streekarchief.

Kunstschilder

In 1833 werd in Hilversum een distributiekantoor gevestigd. Dit kantoor hield zich bezig met het verzamelen van de te verzenden brieven vanuit Hilversum naar elders. Per voetbode werden de te verzenden brieven éénmaal per dag naar Eemnes gebracht waar de langskomende postiljon van de doorgaande postrit van Amsterdam naar Amersfoort de brieven meenam voor verdere verzending. De postiljons gaven bij hun passage in Eemnes de voor Hilversum bestemde brieven af aan de voetbode, die ze vervolgens naar Hilversum bracht, waar de distributeur moest zorgen voor de uitreiking aan de geadresseerde en de inning van het door deze geadresseerde te betalen port. Het Hilversumse distributiekantoor werd beheerd door de kunstschilder A. Danekes. Voor hem was dit een bijbaan. Hij vroeg voor de verzending en bezorging van brieven een vergoeding. De service verliep hierdoor nogal traag. Daarbij maakte de vergoeding die de distributeur vroeg het geheel duurder dan bij een postkantoor het geval zou zijn.

Zelfportret

Vanaf 1 september 1850, de dag waarop de nieuwe Postwet in werking trad, kreeg Hilversum zijn eigen postkantoor. De heer Danekes werd directeur. Het postkantoor was net als het distributiekantoor gevestigd in de woning van de directeur, aan de ‘s-Gravelandseweg 456 (nu 21). Volgens de ‘Algemene Instructie’ moest het kantoor ingericht zijn met een bureau, te plaatsen bij het venstertje, een sorteertafel, waarop de binnenkomende post kon worden gesorteerd, voordat bezorging kan plaatsvinden. Tevens een weegschaal met gewichten tot één kilogram, die voor niets anders gebruikt mocht worden dan voor het wegen van brieven. Uit verhalen van Hilversummers, die dit postkantoor nog van binnen hebben kunnen zien, is bekend, dat de heer Danekes, die ook nog kunstschilder was, een zelfportret in het postkantoor had opgehangen.

Te klein

Vervolgens was het kantoor vanaf 1855 op verscheidene locaties gehuisvest. In 1889 werd een post- en telegraafkantoor gebouwd op de hoek van de ‘s-Gravelandseweg en de Kerkbrink. Oude postkantoor aan de Kerkbrink, ca. 1900Dit kantoor werd ontworpen door architect J. van Looij. Dit werd gebouwd omdat het bestaande postkantoor te klein was en verscholen lag achter ander huizen. Ook wilde men het telegraafkantoor samenvoegen met het postkantoor. Omdat ook dit kantoor spoedig te klein bleek, werd op 1 april 1904 een nieuw gebouw op de hoek van de Kerkstraat en de Bussumerstraat betrokken. Toen er in 1916 een nieuw telefoon- en telegraafkantoor in gebruik werd genomen, kon de postdienst de vrijgekomen ruimte in het gebouw gebruiken. Maar ook het kantoor uit 1904 bleek op den duur te klein en er werd regelmatig geklaagd over de lange wachttijden aan de loketten. Daarom werd in 1934 het terrein Kerkbrink hoek Torenlaan aangekocht. Het nieuwe postkantoor kwam echter, door diverse oorzaken waaronder het uitbreken van de tweede wereldoorlog, pas op 1 oktober 1943 gereed.

Sloop van het oude postkantoor, 1960 Het postkantoor in 1961

Gaszuiverend

Het nieuwe postkantoor was geheel toegerust op de moderne tijd en had voldoende capaciteit om de klanten te bedienen. Het postkantoor had twee in- en uitgangen, aan de Kerkbrink en aan de Torenlaan. In de grote hal, ongeveer 28 bij 9 meter, waren zestien loketten ingericht en twee telefooncellen met automatische lichtdrempels. Ook was er een kleinere hal voor de avonduren, inlichtingen, grote stukken en dergelijke waarvan de ingang aan de Torenstraat lag. Ook beschikte het kantoor over twee liften, drie kluizen, 120 boxen, centrale verwarming en warme en koude luchtvoorziening, een eigen telefooncentrale enz. In de kelder vond men onder meer een grote schuilkelder voorzien van een elektrische gaszuiverende ventilator en een doktersafdeling. Boven bevond zich de bestellerszaal en een conferentiezaal.

Post sorteren in het postkantoor, oktober 1943 Spitsuur in het postkantoor, 8 maart 1952

Wederopbouwstijl

Het in 1943 in gebruik genomen postkantoor is gebouwd naar een uit 1939-1940 daterend ontwerp van de architect van de Rijksgebouwendienst F.E. Röntgen. Het tussen de Kerkbrink en de Torenlaan gesitueerde postkantoor is gebouwd in een progressieve, maar voor de bouwtijd karakteristieke, zakelijke Wederopbouwstijl. De koperen vogel aan de gevel aan de Kerkbrink is gemaakt door de kunstenaar J. Kriege. Een muurschildering in de hal is gemaakt door Ch. Roelofsz, naar een uit 1941 daterend ontwerp van Leo Gestel.

Dit artikel werd geschreven door de afdeling Communicatie en gepubliceerd op de website van de gemeente Hilversum op 21 oktober 2010

 

Laatst gewijzigd: 07/03/11