Openbare Leeszaal Neuweg Hilversum

Op 10 december 2010 was het precies honderd jaar geleden dat de eerste openbare bibliotheek in Hilversum haar deuren opende. Deze eerste vestiging was ondergebracht in twee naast elkaar gelegen panden op de hoek Herenstraat/Veerstraat. Al na acht jaar werd het eerste filiaal geopend – toen het tweede bibliotheekfiliaal in het land – in het Bloemenkwartier. Daarover gaat deze historische rubriek.

Interieur van de lees- en studiezaal in de Openbare Leeszaal aan de Neuweg, circa 1920

Voorstander

Het filiaal kwam er overigens niet zonder slag of stoot. Bij de aanleg van een nieuwe wijk – de huidige Bloemenbuurt – ontstond bij het bestuur van de Hilversumse leeszaal het plan om aan de Neuweg een tweede leeszaal en bibliotheek te vestigen. Architect W. M. Dudok die het plan voor de Bloemenbuurt maakte, was een groot voorstander van een bibliotheekfiliaal op deze plek, maar in de gemeenteraad waren er grote bedenkingen.

Dudok had in 1915 de opdracht gekregen om een nieuwe woonwijk te ontwerpen in het kader van de volkswoningbouw. Dit eerste gemeentelijke woningbouwcomplex was de wijk tussen Leliestraat, Bosdrift, Neuweg en Hilvertsweg. Dudok slaagde erin om binnen het beschikbare budget een fraaie wijk te ontwerpen met afwisselende huizen.

Twee woningen

In maart 1918 vroeg het bestuur van de Vereniging Openbare Leeszaal en Bibliotheek toestemming om twee woningen in het plan van Dudok te mogen veranderen en wijzigen in een leeszaal en bibliotheek. Voor deze ruimten aan de Neuweg wilde de vereniging 450 gulden per jaar huur betalen. Dit bedrag dekte ruim de huur van f 3,70 per week voor de woningen en de extra investeringen om leeszaal en bibliotheek te realiseren. De raadcommissie van Openbare Werken antwoordde echter negatief. Zij kon zich in een tijd van grote woningnood niet verenigen met het onttrekken van twee woningen aan het totale plan van 187 woningen. Burgemeester en wethouders legden dit negatieve advies naast zich neer. Zij brachten het voorstel in de gemeenteraad. Na een langdurige en heftige discussie kreeg het filiaal met achttien stemmen voor en veertien tegen het groene licht van de raad.

Poortgebouw

De leeszaal en bibliotheek werden ondergebracht aan weerszijden en boven de boogvormige doorgang aan de Neuweg. Links in de doorgang lag het cursuslokaal en rechts het uitgiftelokaal. Boven deze ruimten en de poort was de leeszaal met meer dan vijftig zitplaatsen.  In de gevel van het poortgebouw werd een fries aangebracht. Aan beide zijden van de naam op het fries verschenen stenen boekensteunen. Het aantal uitleningen groeide snel. In 1919 waren dit 17.924 titels, in 1922 35.591.

Poortgebouw Openbare Leeszaal door architect Dudok, 1917

Censuur

Begin 1931 ontstond een felle strijd over bladen die in de leeszaal lagen. In de sociaal-democratische De Tribune verscheen een ‘godslasterlijk artikel’, waarop drie rechtse raadsleden verzochten om dit blad niet meer toe te laten. Dat weigerde het bestuur van de leeszaal. Daarop volgde een ruim vijf uurdurende discussie in de gemeenteraad met als resultaat dat het blad mocht blijven liggen in de leeszaal. Het bestuur had het blad echter al verwijderd. Noodgedwongen omdat anders de rijkssubsidie zou worden ingetrokken. Zonder deze bijdrage konden bibliotheek en leeszaal niet blijven bestaan.

Sluiting

In de jaren zeventig besloot het bestuur van de Openbare Leeszaal en Bibliotheek het filiaal aan de Neuweg te sluiten. B. en w. kozen in 1977 voor verbouwing tot twee woningen. Zo kregen de tegenstanders van de vestiging van de leeszaal bijna zestig jaar later alsnog hun zin. Bij de restauratie van het complex kwam de oude naam terug aan de voorgevel, ter herinnering aan de leeszaal van waaruit bijna zestig jaar lang cultuur is verspreid.

Weetjes

In het begin was de bibliotheek toegankelijk voor personen van 18 jaar of ouder. De gehuwde vrouw had toestemming van haar echtgenoot nodig om het lidmaatschap te verkrijgen. De houder van het lidmaatschap was verplicht eventuele ziekten te melden om voor ontsmetting van de boeken te kunnen zorgen.

Het trappenhuis van de Openbare Leeszaal aan de Neuweg, circa 1920 Interieur van de lees- en studiezaal in de Openbare Leeszaal aan de Neuweg, circa 1920

Dit artikel werd geschreven door de afdeling Communicatie en gepubliceerd op de website van de gemeente Hilversum op 8 december 2010

Laatst gewijzigd: 07/03/11