De Wybertjesfabriek N.V. Gaba

Wist u dat de fabriek die Wybertjes maakte in Hilversum stond?
De ruitvormige dropjes in de blauwe blikken doosjes dragen de naam van de Zwitserse arts Emanuel Wybert (1807-1884). In 1846 ontwikkelde hij met een bevriende apotheker een keelpastille van zoethout en suiker. In eerste instantie werden de dropjes bij de apothekersfamilie thuis gemaakt. Zo werden er van de fijngestampte zoethout en suiker met een deegroller vellen gerold, deze vellen werden gedroogd en vervolgens in kleine ruitjes geknipt. De Wybertjes werden verkocht door de Goldene Apotheke Bazel, afgekort Gaba. Toen er een griepepidemie uitbrak kon de familie uiteindelijk de vraag niet meer aan en werd er in 1862 een kleine pharmaceutische fabriek gebouwd die ook de naam Gaba droeg.

 
(Gemeentearchief Weesp, Weesper Courant, 14 maart 1925)   (Stads- en streekarchief Naarden, Bussumsche Courant, 14 januari 1930)

 

Larenseweg

In 1919 opende er een vestiging van de Gaba Fabriek in Hilversum aan de Larenseweg 123, 125. Voordat Gaba de fabriek opende in Hilversum kon je al wel Wybert tabletten en Wybert siroop kopen in het Gooi. Uit de advertenties in de kranten die te doorzoeken zijn op deze website, valt op te maken dat je in 1913 bijvoorbeeld al Wybertjes kon kopen bij drogist Rekers aan de Heerensingel te Weesp.

Siroopkookketel

Aan de hand van de Hinderwetvergunningen van de Gemeente Hilversum is goed na te gaan welke uitbreidingen de fabriek heeft ondergaan. Op 18 november 1940 is er een aanvraag tot het uitbreiden van de bestaande pharmaceutische fabriek ingediend, het verzoek luidde:

Het bijplaatsen van een kookketel voor het vervaardigen van Wybertsiroop. Deze ketel heeft een inhoud van 150L en wordt met gas verwarmd. De verbrande gassen worden door een pijpleiding door het dak, een en ander volgens bijgaande situatieteekening.

De vergunning werd verleend op 21 februari 1941.

Tijdens de oorlogsjaren ging het leven gewoon door, en de productie van Wybertjes dus ook.

Detail van de situatietekening waarop de siroopkookketel is afgebeeld
(Streekarchief Gooi en Vechtstreek, Hinderwetvergunningen 1858-1997, inv.nr. 356)

 

Electromotoren

De verschillende machines die nodig waren om in het geautomatiseerde proces Wybertjes te vervaardigen zijn terug te vinden op de plattegrond in de Fabriek, onder andere:

Een mengmolen, voor het mengen van minerale zouten, een kneedmachine, een walsmotor, een droogmachine, een vulmachine, een  snijmachine, een ponsmachine en een banderolleermachine, voor het aanbrengen van sluitstrookjes om ronde dozen. De mengmolen werkte op handkracht, de ponsmachine op voetkracht, maar de meeste machines werden al aangedreven door electromotoren.

De opmars van de Wybertjes leek niet te stuiten; werden er in 1941 vier machines aangevraagd ter uitbreiding van de fabriek, in 1949 verzocht de directeur om het bijplaatsen van maar liefst 30 machines en werktuigen.

Neem Wybert!

 
Wybert, geschikt voor zangers
(Stads- en streekarchief Naarden, Bussumsche Courant, 21 januari 1930)
  ... en voor rokers!
(Gemeentearchief Weesp, WeesperCourant, 7 februari 1925)

 

In onze digitale kranten is ontzettend veel reclamemateriaal van Wybertjes te vinden. In de advertenties worden verschillende doelgroepen  aangesproken, naast grieperige mensen probeerde men rokers aan te sporen om Wybertjes te gebruiken, ´ter zuivering van den adem´ en zangers ´ter bescherming van [hun] keel´.

 

Advertentie waarin men gewaarschuwd wordt voor imitatiewybertjes
(Stads- en streekarchief Naarden, Bussumsche Courant, 30 oktober 1930)

 

Weigert namaak!

Wybertjes werden blijkbaar zo populair dat er ook namaak Wybertjes op de markt kwamen die per gewicht verkocht werden. N.V. Gaba voelde zich genoodzaakt om advertenties in de krant te plaatsen om haar klanten te waarschuwen voor deze ´imitatiewybertjes´.

Deze waarschuwingen in de krant hebben er misschien mede voor gezorgd dat de consument de Wybert trouw bleef, Wybertjes zijn immers nog volop verkrijgbaar. De Fabriek N.V. Gaba bleef tot 1980 in Hilversum gevestigd.

 

 

 

 

 

Bronnen

  • Streekarchief Gooi en Vechtstreek, Hinderwetvergunningen 1858-1997, inv.nrs. 132 en 356
  • www.gaba.com

 

terug naar boven

Laatst gewijzigd: 07/03/11