De Oud-Loosdrechtse bus

Dit artikel gaat niet over het openbaar vervoer in Loosdrecht. De Oud-Loosdrechtse bus was noch een vervoersmiddel noch een collectebus maar een voorloper van onze huidige ziektekostenverzekering. Het doel van de bus was om 'door gemeenschappelijke bijdragen, aan de Leden Genees- en Heel-kundige hulp, weekgeld en eene behoorlijke Begrafenis te bezorgen' (1855).In de archieven van de gemeente Loosdrecht vinden we twee reglementen voor deze ziekenbus, één uit 1790 en één uit 1855. In de reglementen staat onder andere beschreven hoe het bestuur was samengesteld, wat de voorwaarden voor toetreding waren, hoe hoog de bijdragen waren, waar de leden van de bus zich aan moesten houden en waarvoor men precies verzekerd was.

bus 1790 bus 1855

Reglement van de Oud-Loosdrechtse bus uit 1790

(Streekarchief Gooi en Vechtstreek, archieven van de gemeente Loosdrecht 1592-1945, inventarisnummer 139)

 

Reglement van de Oud-Loosdrechtse bus uit 1855

(Streekarchief Gooi en Vechtstreek, archieven van de gemeente Loosdrecht 1592-1945, inventarisnummer 304)

Als we de twee reglementen vergelijken, zien we een duidelijke ontwikkeling in het aantal artikelen. Het reglement uit 1790 bestaat uit 25 artikelen, terwijl dat uit 1855 met de bijbehorende aanvullingen uit maar liefst 44 artikelen bestaat. Kennelijk moesten er in de loop der tijd allerlei bepalingen en uitzonderingen toegevoegd worden.

Toch is dit nog niets in verhouding met het grote aantal bepalingen dat bij een huidige ziektekostenverzekering geleverd wordt. De tegenwoordige ziektekostenverzekeringen zijn wel rechtvaardiger. Iedereen heeft recht op een ziektekostenverzekering, de zorgverzekering is zelfs verplicht. Dat was vroeger wel anders. Je kon alleen toetreden tot de Bus als je tussen de 14 en 50 jaar oud was, als je protestant was en als je geen bekende kwaal of gebrek had. Als later werd ontdekt dat je niet voldeed aan bovenstaande voorwaarden werd je uit de bus gezet. Ook werd het lidmaatschap beëindigd bij wanbetaling en bij fraude. Als lid had je bepaalde plichten. Zo moesten bijvoorbeeld bij overlijden vier ´naastbijwonende´ leden de overledene ontkleden en kisten en twaalf leden moesten de overledene ter aarde bestellen. Bij weigering werd een boete opgelegd. Als je deze boete vervolgens niet betaalde, werd je uit de bus gezet.

Uit het reglement spreken een aantal duidelijke normen en waarden. In artikel 22 van het reglement van de Oud-Loosdrechtsche zieken- en begrafenisbus uit 1855 staat: 'Niemand der Leden zal regt of aanspraak hebben, op eenig weekgeld, Genees- of Heel-kundige behandeling, die door dronkenschap of door moedwillig slaan, vechten of snijden eenig ongemak bekomen heeft, - insgelijks niemand, die aan ongemakken of kwalen lijdt, uit ontucht veroorzaakt, maar blijven dezulken voor hunne rekening'.

In artikel 35 staat vervolgens: 'De Leden der Bus zijn verpligt, zich jegens de Commissie, Busmeesters en Ziekenverzorgers, met bescheidenheid te gedragen, en geene smaad- of scheld-woorden te bezigen, op boete van  6,- en bij weigering, op verbeurte van hun Lidmaatschap'.

Van dronkenschap, vecht- en scheldpartijen, smaad en ontucht moest men kennelijk niets hebben. Klikken was daarentegen geen probleem. Ieder lid mocht de steuntrekkende zieken observeren en bij fraude de schuldigen bekeuren. De helft van het weekgeld bestemd voor de zogenaamde zieke ging dan naar de verklikker, de andere helft naar de Bus. Het lidmaatschap van de schuldige zelf werd ingetrokken. Dit alles staat in artikel 26 van het reglement uit 1855: 'Opdat zoo veel mogelijk alle misbruik worden voorgekomen, zal ieder Lid, de vrijheid hebben, de geldtrekkende zieken gade te slaan, en bij overtreding der voornoemde artikelen, de schuldigen te bekeuren, zullende hij des verkiezende, de helft van het weekgeld genieten, hetwelk den zieken is toegelegd, blijvende de overige helft ten behoeve der Bus, en zal de overtreder daarenboven van zijn Lidmaatschap vervallen zijn [..]'. Dit systeem zal wellicht enkele fraudeurs ontmaskerd hebben maar het zal ook wel enkele verklikkers uitgelokt hebben tot fraude! Je kreeg immers geld voor het verklikken.

Naast deze reglementen uit 1790 en 1855 bestaat er in elk geval nog een reglement van de Oud-Loosdrechtse Bus. In het verenigingsblad van de Historische Kring Loosdrecht, nr. 104 uit 1995 heeft de heer Brand een artikel geschreven over de Ordonnantie der Oud-Loosdrechtsche Bussche van 1820. Van deze ordonnantie had de Kring een kopie in handen gekregen. Wie weet duiken er ooit nog meer reglementen van deze voorloper van de ziektekostenverzekering op!

 

Bronnen

  • Streekarchief Gooi en Vechtstreek, archieven van de gemeente Loosdrecht 1592-1945, inventarisnummer 139

  • Idem, inventarisnummer 304

terug naar boven

Laatst gewijzigd: 26/06/13