De Hilversumse straat- of tolwegen

Een jaarlijks terugkomende grote ergernis van veel vakantiegangers is de tol die zij moeten betalen om gebruik te maken van wegen in het buitenland. In Nederland zijn maar weinig tolwegen omdat het onderhoud van de wegen wordt bekostigd via algemene belastingen op autobezit- en gebruik. Dit was vroeger wel anders.

Particuliere en gemeentelijke initiatieven: vier tolwegen

In 1826 kregen enkele eigenaren van buitenplaatsen in ´s-Graveland, de heren J. Corver Hooft, W. van Loon en H. Backer, bij Koninklijk Besluit een vergunning voor de aanleg van een straatweg. Deze weg zou lopen van ´s-Graveland via de kom van Hilversum naar Soestdijk. Voorheen was de ´s-Gravelandseweg nog een zandweg. Door deze straatweg werd een belangrijke verbinding gemaakt met de postweg Amsterdam- Naarden- Amersfoort. De route liep in Hilversum over de ´s-Gravelandseweg, de Langestraat, Emmastraat en de Soestdijkerstraatweg. Er werd een maatschap opgericht om de weg aan te leggen en het geld te beheren. Ze gaven daarvoor aandelen uit met een totale waarde van 80.000 gulden. Om het onderhoud van de weg en de rente en aflossing te bekostigen, kreeg de maatschap het recht om tol te heffen.

In 1834 kreeg de gemeente Hilversum van de Koning vergunning tot de aanleg van de straatweg van Hilversum naar de Tolakkersteeg (de Utrechtsestraatweg). Deze tolweg liep volgens de vergunning van het ‘zuideinde van Hilversum , daar waar de Straatweg van ´s-Graveland naar Soestdijk eene meer oostelijke rigting neemt’ tot ‘de grensscheiding van Noord Holland en Utrecht’. Ditmaal was de aanleg geen particulier initiatief maar werd hiertoe door de gemeente besloten. En ook hier besloot men tol te heffen.

Klik voor vergroting
Overzicht van het aantal voertuigen waarvoor in de eerste week van januari 1905 tol werd betaald en de opbrengsten hiervan.
 

In 1853 werd de aanleg van de grindweg van Hilversum tot Laren aanbesteed door de ‘Commissie tot beheer van de Grindweg van Hilversum tot Laren’. De aanleg was een gezamenlijk initiatief van de gemeenten Hilversum en Laren. Het bestek beschreef de route nauwkeurig: ‘Beginnende van af den straatweg op de Groest in het dorp Hilversum, langs de kerk der R. Cath. Gemeente van de Clerezie aldaar, en langs de R.C. begraafplaats te Laren, en aansluitende aan den grooten weg der 1ste klasse No. 1; nabij het gemeente huis in het dorp Laren, over eene lengte van 4840 ellen; benevens eene zijtak, beginnende op ongeveer 700 Ellen ten Noord-Oosten der voornoemde begraafplaats, en zich in eene Oostelijke rigting mede aan den voornoemden grooten weg in het dorp Laren moetende aansluiten, over eene lengte van 1060 Ellen.’

In 1858 besloot de gemeenteraad bij te dragen aan de onderhoudskosten van de ‘begrinding van den weg van Loosdrecht langs de molenmeent tot de nieuwe brug over de Gooische Vaart’. De gemeente Loosdrecht zou de andere helft van de kosten voor haar rekening nemen. De eerste twee jaren na voltooiing van de wegen zou het onderhoud nog door de aannemer worden betaald met particuliere bijdragen. Ook deze weg kreeg een tol.

Tolhuizen in Hilversum

Klik voor vergroting
Tolhuis aan de ´s-Gravelandseweg 88, tussen de Bussummergrintweg en de Tromplaan, 1895
 

Langs de wegen naar Soestdijk, ´s-Graveland, Laren, Maartensdijk en Loosdrecht stonden tolhuisjes.

Richting Soestdijk stond het eerste tolhuis waarschijnlijk op de hoek van het Krakebeen (nu Koningsstraat) en het Veenend (nu Emmastraat). Later werd een tolhuis aangewezen op de hoek met de Utrechtseweg en de Emmastraat. Het pand is nu een gemeentelijk monument en een café met de toepasselijke naam: ‘Café Restaurant ’t Tolhuis’. Dit tolhuis deed aanvankelijk dienst voor zowel de straatweg naar Soestdijk als voor de straatweg naar Maartensdijk. Rond 1900 werd de tol voor Soestdijkerstraatweg verplaatst naar huisnummer 170.

Aan de westkant van het dorp stond oorspronkelijk een tolhuis de ´s-Gravelandseweg, hoek Melkpad. Omdat de kom van Hilversum zich uitbreidde, schoof de locatie van de tolheffing ook op. Eerst naar de hoek met de Bussumergrintweg (´s-Gravelandseweg 88) en vervolgens naar ´s-Gravelandseweg 182.

Langs de weg van Hilversum naar Laren staat ook nog een tolhuis, dat al vanaf de aanleg  in 1853 dienst deed: het tegenwoordige Geologisch Museum Hofland.  

Opheffing van de tol in Hilversum

De tollen op de weg van Hilversum naar Laren en die op de weg van Hilversum naar Loosdrecht werden respectievelijk in 1928 en 1929 opgeheven. Op 31 december 1930 kwam om middernacht een einde aan de tolheffing op de ´s-Gravelandseweg en de Soestdijkerstraatweg. De gemeente nam het beheer en onderhoud van de wegen over.

Klik voor vergroting Klik voor vergroting
Tol op de ´s-Gravelandseweg, kort voor de overname van de weg door de gemeente Hilversum, 1930 Tolheffing op het Noordereinde, links het tolhuis op het Noordereinde 64, 1930
   

Tolheffing als autowerend middel?

Tegenwoordig wordt tolheffing wel gezien als een manier om plaatselijk het gebruik van wegen op drukke momenten te ontmoedigen. Een ander berucht middel is de kilometerheffing. De invoering hiervan is inmiddels van de baan. Maar je weet maar nooit, misschien zijn we toch nog niet af van die ‘ouderwetse’ tolheffing…

Laatst gewijzigd: 21/05/14