De centrale keuken in Hilversum

Wegens de minder goede voedselpositie van ons land werd, evenals dit in de vorige oorlog het geval was, een Centrale Keuken opgericht onder de leuze ‘Voor weinig geld een voedzaam maal’. Daarvoor werd een overeenkomst gesloten met het bestuur van de Co√∂peratieve Keuken aan de Naarderstraat voor de levering van het benodigde voedsel. Houders van zowel boter- als vetkaarten konden gebruikmaken van de keuken. De opening vond plaats op 28 januari 1941. Begonnen werd met 1200 porties per dag. Die werden uitgereikt in drie gebouwen; Salem aan de Kleine Drift, Sint Joseph aan de St. Annastraat en in Ons Gebouw aan de Havenstraat.

Klik voor vergroting
Het gebouw van de Centrale Keuken aan het Langgewenst, mei 1945.
 

Niet toereikend

De belangstelling nam snel toe. In augustus 1941 werden er circa 3.000 porties per dag verstrekt. De capaciteit van Salem, Sint Joseph en Ons Gebouw was daarvoor niet toereikend. Daarom werd er op 2 augustus 1941 een vierde uitreiklokaal in gebruik genomen; bij de NSF aan de Radiostraat. In dezelfde maand werd met ‘s-Graveland een overeenkomst gesloten om inwoners van deze gemeente eveneens van voedsel te voorzien. Weer een maand later werd begonnen met voedselverstrekking aan fabrieksarbeiders. Eerst aan achttien bedrijven en fabrieken voor circa 3.000 personen.

Bonloze maaltijden

De aantallen breidden zich gaandeweg uit. Ook omliggende gemeenten deden een beroep op de Hilversumse Centrale Keuken. Aan schoolkinderen werd ook voedsel verstrekt. Dat werd bekostigd door de Centrale Commissie voor de Voeding en Kleding van Schoolkinderen. Nationaal-socialistische organisaties, zoals de NSB en de Jeugdstorm verkregen een bonloze eenpansmaaltijd. In december 1941 werd de verdeling van voedsel geregeld door de Nederlandse Volkdienst (NV). Om een maaltijd te verkrijgen, moest bij de NV een aanvraagformulier worden ingediend. Dit invullen werkte averechts en de belangstelling nam af, waardoor in januari 1942 in het gebouw Salem niet meer gekookt werd.

Niet voor kantoorpersoneel

Rond mei 1942 werden aan de medewerkers van verschillende gemeentelijke diensten, zoals Publieke Werken, Gas- en Elektriciteitsbedrijf, Reiniging, het Abattoir, bonloze maaltijden verstrekt. Dit gold echter niet voor het kantoorpersoneel.

Klik voor vergroting
Opening van de gaarkeuken aan de Naarderstraat in 1941.
 

Aan het Langgewenscht

In maart 1942 werd besloten de organisatie geheel in handen te geven van de gemeente. Op 12 oktober 1942 werd een nieuwe centrale en fabriekskeuken opgericht aan het Langgewenst; toen nog het Langgewenscht. In een lokaal van het schoolgebouw aan het Langgewenst werd een kantoor gevestigd voor de administratie. In november 1942 werden nog twee lokalen gevorderd om als opslag van grondstoffen te dienen. Het aantal maaltijden voor de burgerbevolking nam niet toe, wel dat voor de scholieren en voor de diverse ondernemingen.

Toename klachten

Met ingang van 12 juli 1943 werd de exploitatie van de Centrale Keuken geheel overgenomen door het Rijksbureau voor Voedsel Voorziening in Oorlogstijd. De gemeente bleef wel voor de distributie van het voedsel zorgen. In 1944 nam het aantal verstrekte maaltijden weer af. Dat had alles te maken met het gebrek aan grondstoffen, waardoor het aantal klachten over dat voedsel toenam. In juni werden er nog slechts 500 maaltijden per dag verstrekt. 

40.000 porties per dag

Door de oorlogswinter van 1944-1945 nam het aantal maaltijden wel weer toe omdat de normale voedselvoorziening voor de bevolking vrijwel tot stilstand was gekomen. De stijging van het aantal porties ging toen snel van 8000 porties per dag in december ’44 naar 40.000 in maart ’45. Door de grote vraag werden enkele noodkeukens ingericht en het aantal uitreikposten uitgebreid.

Opgeheven

Na de bevrijding in mei 1945 werd het voedsel geleidelijk aan beter toen het militair gezag voor de bevoorrading van de keuken ging zorgen. Op 1 oktober 1945 nam de gemeente de keuken weer van het rijk over. Ook de normale voedselvoorziening werd beter en op 1 april 1946 werd de Centrale Keuken opgeheven. Een aantal weken daarna werd het keukengebouw, inclusief de inventaris verkocht. In 1947 werd ook het gebouwtje van de Co√∂peratieve Keuken verkocht. 

 

Dit artikel werd geschreven door de afdeling Communicatie en gepubliceerd op de website van de gemeente Hilversum op 5 maart 2012

Terug naar boven

Laatst gewijzigd: 23/04/12